الیگارشی یعنی چه
الیگارشی (به انگلیسی: Oligarchy) یعنی حکومت گروهی اندک؛ نظامی که توش قدرت سیاسی و اقتصادی در دست چند نفر یا یه گروه کوچیک از ثروتمندها، خانوادههای بانفوذ، نظامیها یا صاحبان شرکتهای بزرگه، و بقیهی مردم نقش واقعی در تصمیمگیری ندارن. به هر کدوم از اعضای این گروه هم الیگارش میگن. 🏛️
ریشه‌ی کلمه‌ی الیگارشی
این واژه از یونانی باستان اومده و از دو بخش ساخته شده: oligos به معنی «اندک، کم» و arkhein به معنی «فرمانروایی کردن». پس الیگارشی یعنی «فرمانروایی اندک‌شماران». در فارسی گاهی «اولیگارشی» هم نوشته میشه.
الیگارشی از نگاه ارسطو
ارسطو حکومت‌ها رو بر اساس تعداد حاکمان و هدفشون دسته‌بندی می‌کرد. از نظر اون، اگه گروه کوچیکی به نفع همه حکومت کنن، اسمش آریستوکراسی (حکومت برگزیدگان) هست، ولی اگه همون گروه فقط به نفع خودشون و ثروتمندها حکومت کنن، میشه الیگارشی؛ یعنی شکل فاسد آریستوکراسی.
الیگارش‌های روسیه
این اصطلاح در دهه‌ی ۱۹۹۰ میلادی با الیگارش‌های روسیه خیلی معروف شد: تاجرهایی که بعد از فروپاشی شوروی و خصوصی‌سازی شرکتهای دولتی، ثروت‌های عظیم به دست آوردن و نفوذ زیادی در سیاست پیدا کردن. امروزه هم وقتی رسانه‌ها از «الیگارش» حرف می‌زنن، معمولاً منظورشون همین میلیاردرهای بانفوذه.
قانون آهنین الیگارشی
جامعه‌شناس آلمانی، روبرت میخلز، در اوایل قرن بیستم نظریه‌ای مطرح کرد به اسم «قانون آهنین الیگارشی». طبق این نظریه، هر سازمان بزرگی، حتی حزب‌هایی که ادعای دموکراسی دارن، بالاخره به دست یه گروه کوچیک از رهبرها اداره میشه.
فرق الیگارشی با حکومت‌های دیگه
- دموکراسی: قدرت دست اکثریت مردمه.
- مونارشی (پادشاهی): قدرت دست یه نفره.
- الیگارشی: قدرت دست یه گروه کوچیکه.
- پلوتوکراسی: نوعی الیگارشی که توش حاکمان دقیقاً ثروتمندها هستن.
- تکنوکراسی: قدرت دست متخصص‌ها و فن‌سالارهاست.
مثال
- «با اینکه انتخابات برگزار میشه، در عمل یه الیگارشی کشور رو اداره می‌کنه.»
- «چند تا خانواده‌ی ثروتمند کل بازار رو قبضه کردن؛ این یعنی الیگارشی اقتصادی.»
پس الیگارشی یعنی حکومت و نفوذ یه گروه کوچیک بر کل جامعه، معمولاً به نفع خودشون، نه مردم.