پارادوکس یعنی چه

پارادوکس یا «متناقض‌نما» به گزاره یا موقعیتی گفته می‌شود که در ظاهر با خودش در تناقض است یا با عقل جور درنمی‌آید، اما ممکن است در واقع حقیقتی را بیان کند. همچنین به استدلالی گفته می‌شود که از مقدمات به‌ظاهر درست، به نتیجه‌ای متناقض یا ناممکن می‌رسد.

پارادوکس در فلسفه، منطق، ریاضیات، فیزیک و ادبیات کاربرد دارد. یکی از پارادوکس‌های مشهور، «پارادوکس دروغگو» است: «این جمله دروغ است»؛ اگر جمله راست باشد، پس دروغ است، و اگر دروغ باشد، پس راست است. در ادبیات فارسی هم پارادوکس یکی از آرایه‌های ادبی است و به آن «متناقض‌نما» یا «تصویر پارادوکسی» می‌گویند؛ مثل «سکوت فریادگر» یا «زندهٔ مرده».

مثال: «اینکه هرچی بیشتر یاد می‌گیرم، بیشتر می‌فهمم که چیزی نمی‌دونم، یه پارادوکسه.»

مثال: «رفتارش پر از پارادوکسه.»

پارادوکس از واژهٔ یونانی «paradoxos» به معنای «خلاف انتظار» یا «خلاف عقیدهٔ رایج» گرفته شده است.